مێژووی کۆنی كوردستان

<div dir="rtl" style="text-align: right;" trbidi="on"> <h3 style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj3Zzz53V2rlGSANH4xxUVpb_3ucD6I92sx1byTVDDFzR__fSW9FV-LsYo3MqjVr1Mgvs8DkgcgEd7ThwwNbH6Bs_W34hvGd4F5RPpkE2ppW4AHOFYGo1SpxllN37-nHxAiRkx7yiy-eM7e/s1600/imgres.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" height="132" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj3Zzz53V2rlGSANH4xxUVpb_3ucD6I92sx1byTVDDFzR__fSW9FV-LsYo3MqjVr1Mgvs8DkgcgEd7ThwwNbH6Bs_W34hvGd4F5RPpkE2ppW4AHOFYGo1SpxllN37-nHxAiRkx7yiy-eM7e/s200/imgres.jpg" width="200" /><span style="color: #660000;"><br /></span></a><span style="color: #660000;">مێژووی کۆنی كوردستان<br />كوردستان هه‌م به‌پێی پاشماوه‌ شوێنه‌وارییه‌كان و هه‌م به‌پێی نوسراوی نێو كتێبه‌ پیرۆزه‌كان، جێگایه‌كی دیاری له‌مێژووی دنیادا هه‌یه‌، ئه‌ویش به‌پله‌ی یه‌كه‌م له‌و راستییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت كه‌پاش روداوی لافاوه‌ گه‌وره‌كه‌ی كه‌شتی نوح له‌سه‌ر چیای جودی له‌كوردستان له‌نگه‌ری گرتووه‌و جارێكی تر له‌م ده‌ڤه‌ره‌ مرۆڤایه‌تی هه‌نگاوی بوژانه‌وه‌ی خۆی ناوه‌و له‌وێدا به‌دنیادا بڵاوبۆته‌وه‌.<br />له‌سۆنگه‌ی ئه‌م راستییه‌وه‌ جێی سه‌رسوڕمان نییه‌ كه‌یادگاری هه‌وه‌لینی مرۆڤ له‌كوردستان بوونی هه‌بێ، وه‌كو ئه‌شكه‌وتی شانه‌ده‌ر له‌چیای برادۆست له‌ناوچه‌ی بارزان، كه‌شوێنه‌واری ئیسكه‌ په‌یكه‌ری مرۆڤی نیاندرتالی لێدۆزراوه‌ته‌وه‌، ته‌مه‌نی له‌(45-60) هه‌زار ساڵ ده‌بێ، هه‌روه‌ها بۆ یه‌كه‌م جار كشتوكاڵ كردن له‌گوندی چه‌رموی رۆژهه‌ڵاتی چه‌مچه‌ماڵ كه‌كۆلینكاری ئاركۆلۆژیانه‌ی لێكراوه‌ پاشماوه‌ی شینایی كردن و ماڵات به‌خێوكردنی لێ دۆزراوه‌ته‌وه‌. ئه‌مه‌ وێڕای ده‌یان شوێنه‌واری دیكه‌ كه‌قوڵایی شارستانیی كوردستان ده‌رده‌خه‌ن.<br />له‌كوردستانی كۆندا ده‌وڵه‌ت و ئیمپراتۆری به‌ناوبانگ هه‌ڵكه‌وتووه‌ كه‌له‌مێژووی دێریندا زانیاریان له‌باره‌یه‌وه‌ تۆماركراوه‌، له‌وانه‌ سوئیه‌كان له‌ناوچه‌ی سورباتۆ له‌ناوه‌ڕاستی هه‌زاره‌ی سێیه‌می پێش زایین كه‌ده‌سه‌ڵاتیان ماوه‌یه‌ك تا ناوچه‌ی ئور كشاوه‌. لۆلۆییه‌كان له‌ناوچه‌ی میزۆپۆتامیاو به‌تایبه‌تی ده‌شته‌كانی زه‌هاوو شاره‌زوور كه‌له‌سه‌رده‌می ئاشوورییه‌كان به‌و ناوچانه‌یان ده‌گوت وڵاتی زاموا. له‌هه‌زاره‌ی سێیه‌می پێش زایین لۆلۆییه‌كان خودان ده‌وڵه‌تێكی به‌هێزبوون پایته‌خته‌كه‌یان شارێك بوو به‌ناوی خمازی.<br />له‌ ناوچه‌كانی باكورو رۆژهه‌ڵاتی وڵاتی لۆلۆییه‌كان نێوی ده‌وڵه‌تێكی دیكه‌ دێ به‌ناوی گۆتی یان گۆتیه‌كان، كه‌ئه‌وانیش له‌هه‌زاره‌ی سێیه‌م و هه‌زاره‌ی دووه‌می پێش زایین ناویان دێت كه‌توانیویانه‌ بۆ ماوه‌ی سه‌دساڵ فه‌رمانڕه‌وایی ناوچه‌كانی ناوه‌ڕاستی عیراقیش بكه‌ن.<br />كاشیه‌كان له‌ناوه‌راستی هه‌زاره‌ی دووه‌می پێش زایین ده‌وڵه‌تێكی به‌هێزیان دروست كردووه‌ له‌كوردستان ده‌سه‌ڵاتداربوون و له‌ساڵی 1595 - 1162 پ.ز حوكمی وڵاتی بابلیان كردووه‌ و زۆر شوێنه‌واری شارستانیان له‌پاش به‌جێماوه‌.<br />میلله‌تانی دیكه‌ی به‌ناوبانگ له‌كوردستان ناویان هاتووه‌و ده‌سه‌ڵاتیان پێكهێناوه‌ وه‌ك میتانییه‌كان و تۆرانییه‌كان و ماننایه‌كان. به‌ڵام میدیه‌كان له‌میلله‌تانی به‌ناوبانگی كوردستانی كۆنن و توانیویانه‌ له‌سه‌ده‌ی حه‌وته‌می پێش زایین دا ئیمپراتۆریه‌تێكی گه‌وره‌ ئاوا بكه‌ن كه‌به‌هاوكاری كلدانیه‌كان له‌ساڵی 612 پ.ز ده‌وڵه‌تی ئاشوریان له‌ناوبردووه‌و شاری نه‌ینه‌وای پایته‌ختیان كۆنترۆڵ كردووه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ی به‌پێی بۆچوونی هه‌ندێك له‌توێژه‌ران میدیه‌كان باپیرو بنه‌چه‌ی كوردانن بۆیه‌ ساڵی دامه‌زراندنیان له‌ساڵی 700پ.ز به‌سه‌ره‌تای ساڵی كوردی دانراوه‌.<br />كاردۆخیه‌كان كه‌له‌ناوچه‌كانی بۆتان بوونیان هه‌بووه‌. له‌لای به‌شێك له‌توێژه‌ران به‌باپیره‌ گه‌وره‌ی كوردان داده‌نرێن، زه‌ینه‌فۆن نووسه‌ری به‌ناوبانگی یۆنانی پاش شكستی سوپاكه‌ی له‌شه‌ڕێكی ناوخۆی هه‌خامه‌نیشه‌كاندا له‌گه‌ڵ (10)هه‌زار سه‌ربازی دیكه‌ی یۆنانی به‌زێدی كاردۆخیه‌كاندا تێپه‌ڕیوه‌و له‌ساڵی 401پ.ز زۆر زانیاری شایسته‌ی له‌باره‌یانه‌وه‌ تۆماركردووه‌. هه‌روه‌ها له‌ساڵانی دواتردا كوردستان رووداوو گۆڕانكاری زۆری به‌خۆوه‌ دیوه‌ وه‌كو شه‌ڕی گوگمێر له‌نزیك هه‌ولێر له‌نێوان سوپای ئه‌سكه‌نده‌ری مه‌كدۆنی و سوپای هه‌خامه‌نشیه‌كان له‌ساڵی 331پ.ز.<br />دواتر كوردستان به‌زۆری له‌ژێر كاریگه‌ری ده‌سه‌ڵاتداریه‌تیه‌كانی ئه‌شكانی و حدیاب و ساسانی و بیزه‌نتی و (رۆمه‌كان) دابووه‌.<br />له‌گه‌ڵ په‌یدابوونی ئاینی پیرۆزی ئیسلام و ده‌ستپێكردنی فتوحاتی ئیسلامی به‌ره‌به‌ره‌ وڵاتی كوردانیش بووه‌ به‌شانۆگه‌ری روداوو گۆرانكاری گه‌وره‌، هه‌ر له‌ساڵی 16ك، سه‌رزه‌مینی كوردستان له‌كه‌وشه‌نه‌كانی خواره‌وه‌ ناوچه‌كانی جه‌له‌ولاو حه‌لوان و كرمانشاو وڵاتی لوڕستان به‌ئایینه‌ نوێیه‌كه‌ ئاشنا بوون، هه‌تاوه‌كو ساڵی 35ك، زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری كوردستان كه‌وته‌ بن ده‌ستی موسڵمانان و كوردیش به‌كاوه‌خۆ به‌ئایینه‌ نوێیه‌كه‌ راده‌هاتن و پێی قایل ده‌بوون.<br />له‌سه‌رده‌می ئومه‌وییه‌كاندا (41- 132ك) ده‌كرێ بڵێین كورد قۆناغی گواستنه‌وه‌ی خۆی تێده‌په‌ڕاند، وڵاتیان له‌به‌ر سه‌ختی و هه‌ڵه‌موتی بوو بوو به‌په‌ناگه‌ی خه‌واریجیه‌كان و كوردیش له‌هه‌ندێك بزاوتی خه‌واریجیه‌كاندا به‌شداری كردووه‌و له‌وماوه‌یه‌دا وه‌ك موسڵمانانی ناعه‌ره‌ب (موالی) رووبه‌رووی سته‌م و پێشڵكاری بوونه‌ته‌وه‌.<br />بۆیه‌ كورد هاوكاری و پاڵپشتی بانگه‌وازی عه‌بباسیه‌كانی كردووه‌ له‌گه‌ڵ رووخانی ده‌وڵه‌تی ئه‌مه‌وی هاتنه‌ سه‌ركاری عه‌بباسیه‌كان، كورد هه‌م رۆلی بینی هه‌م له‌سه‌رده‌مه‌كانی دوتردا به‌شداریكردنێكی كاراتری مێژووییان نیشاندا.<br />له‌سه‌رده‌می ده‌سه‌ڵاتی خه‌لافه‌تی ئیسلامیدا و به‌تایبه‌تی له‌ماوه‌ی حوكمی عه‌بباسیه‌كان (132-656ك) هه‌لومه‌رجی ده‌ركه‌وتنی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی و باڵاده‌ستبوونی كورد له‌ناوچه‌كانی خۆیدا هاته‌ گۆڕێ و هه‌ر له‌سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی چواره‌می كۆچی/ ده‌یه‌می زاینی، چه‌ند ده‌سه‌ڵاتدارییه‌كی كوردی له‌شێوه‌ی میرنیشین و ده‌وڵه‌تدا ده‌ركه‌وتن و به‌م شێوه‌یه‌ی خواره‌وه‌ ریزبه‌ندیان ده‌كه‌ین له‌گه‌ڵ دیاریكردنی دیارترین ئه‌و شوێنانه‌ی كه‌ فه‌رمانڕه‌واییان تێدا ده‌كرد.<br />میرنشینی عه‌یشانی 300-350ك / 912-961ز<br />له‌ناوچه‌كانی رۆژئاوای هه‌رێمی چیاكان له‌نه‌هاوه‌ند و دینه‌وه‌ر و هه‌مه‌دان و سامنان هه‌تا سنوری ئازربایجان. له‌دیارترین میره‌كانیان وندادو غانم.<br />میرنشینی ره‌وادی (ده‌وروبه‌ری 337-463ك/948-1071ز)<br />له‌شاره‌كانی مه‌راغه‌و ته‌ورێزو ئه‌رده‌بیل و ورمێ و خوی و سه‌لماس ...هتد، به‌ناوبانگترین میره‌كانیان محه‌مه‌د كوڕی حوسێن ره‌وادی و ئه‌بو هه‌یجای ره‌وادی و مه‌مه‌لانی ره‌وادی.<br />میرنشینی شه‌دادی 340-595ك/951-1198ز<br />له‌هه‌رێمی ئاران له‌شاره‌كانی به‌رده‌عه‌و دبیل و گه‌نجه‌و باكو چه‌ند شارو ناوچه‌یه‌كی دیكه‌. میرنشینی شه‌دادی هه‌رچه‌نده‌ له‌لایه‌ن سه‌لجوقیه‌كانه‌وه‌ لاوازكراوه‌ به‌ڵام هه‌تاوه‌كو ساڵی 595-1198ز له‌ شاری ئانی هه‌ر مابوو.<br />له‌دیارترین میره‌كانیان محمه‌د كوڕی شه‌دادو فه‌زلون و ئه‌بولئه‌سوارو چه‌ندانی دیكه‌. كه‌سه‌ربه‌خۆبون و دراوی تایبه‌تی میرنشینه‌تیان لێداوه‌.<br />میرنشینی حه‌سه‌نوه‌یهی 348-406ك/ 959-1015ز<br />له‌ناوچه‌كانی شاره‌زوورو شاپورخواست واتا لوڕستان و دینه‌وه‌رو هه‌مه‌دان و شوێن وشاری دیكه‌ فه‌رمانڕه‌واییان كردووه‌.<br />له‌میره‌ به‌ناوبانگه‌كانیان، حه‌سه‌نوه‌یهی كوڕی حوسێنی كوردی و میر به‌در كوڕی حه‌سه‌نوه‌یهی كه‌یه‌كێكه‌ له‌هه‌ره‌ میره‌ به‌ناوبانگه‌كانی كوردان، له‌سه‌ده‌كانی ناوه‌راستدا كاری زۆر دیاری له‌ماوه‌ی فه‌رمانڕه‌وایه‌تیه‌كه‌� �دا كردووه‌و دراوی تایبه‌تی لێداوه‌.<br />میرنشینی مه‌روانی 373-489ك/983-1096ز<br />له‌كوردستانی ناوه‌ڕاست و باكور له‌دیاربه‌كر شاره‌كانی میاخارتین و ماردین وئامه‌دو خه‌ڵات و به‌دلیس و ناوچه‌ی دیكه‌ فه‌رمانڕه‌واییان كردووه‌.<br />دامه‌زرێنه‌ری میرنشینه‌كه‌ میر باد كوڕی دۆسته‌كی كوردیه‌ هه‌روه‌ها میر مومه‌هه‌د ئه‌لده‌وله‌و میر نه‌سرولده‌وله‌و ئه‌حمه‌د كوڕی مه‌روانی كوردی كه‌به‌ناوبانگترین میری كوردیه‌، زیاتر له‌په‌نجا ساڵ میرایه‌تی كردووه‌و ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی وه‌ك ده‌وڵه‌ت ناسراوه‌ له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌تانی عه‌باسی و بوه‌یهی وفاتمی و بیزێنتی و سه‌لجوقیه‌كان دانی پێدانراوه‌. زۆر كاری گرینگ له‌ئاوه‌دانی و بوژانه‌وه‌ی ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری له‌و ناوچه‌یه‌ی كوردستاندا ئه‌نجامدراوه‌. له‌زۆربه‌ی شاره‌كاندا دراوی میرنشینیه‌كه‌ لێدراوه‌.<br />میرنشینی عه‌ننازی 381-511 ک /991 - 1117 ز<br />ئه‌م میرنشینیه‌ له‌ناوچه‌ی حه‌لوان له‌لایه‌ن كورده‌كانی شازه‌نجانییه‌وه‌ دامه‌زراوه‌ دواتر ده‌سه‌ڵاتی فراوان بووه‌و له‌شاره‌كانی ئه‌سه‌د ئابادو داقوق و ئاوه‌دانی دیكه‌ ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی په‌ره‌ی سه‌ندووه‌. له‌میره‌ به‌ناوبانگه‌كانیان، میر ئه‌بولفه‌تح محه‌مه‌د كوڕی عه‌نناز و میر حسام ئه‌لده‌وله‌ و ئه‌بو شوك و میرسورخاب كوڕی به‌در.<br />میرنشینی هه‌زبانی 347 – 534 /1046 – 1139 ز<br />له‌شاری هه‌ولێر ده‌ركه‌وتووه‌، سه‌رجه‌م ناوچه‌كانی ده‌وروبه‌ری هه‌ولێری فه‌رمانڕه‌وایه‌تی كردووه‌، له‌به‌ناوبانگترین میره‌كانیان عیسا كوڕی موسای هه‌زبانی و میر ئه‌بولحه‌سه‌نی كوڕی موسكی هه‌زبانی.<br />له‌ دوای هاتنی سه‌لجوقییه‌كان زۆربه‌ی میرنشینیه‌ كوردییه‌كان پوكانه‌وه‌و به‌ره‌و نه‌مان چوون، به‌ڵام رۆڵی كورد هه‌ر له‌بره‌ودابوو له‌شه‌ڕی به‌ناوبانگی ملازگرددا كورد هاوكاری سه‌لجوقیه‌كانی كردووه‌ كه‌سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر رۆمه‌كاندا.<br />له‌سه‌روبه‌ندی هاتنی مه‌غۆله‌كاندا كوردستان رووبه‌رووی وێرانكاری و زیانی زۆر بۆوه‌، چونكه‌ هه‌م هه‌رێمه‌ كوردییه‌كان بۆ مه‌غۆلییه‌كان گرنگ بوون، هه‌م ده‌كه‌وته‌ سه‌ر رێیان بۆ به‌غداو شام، بۆیه‌ كوردستان له‌سه‌ده‌ی 7ك / 13ز زۆرترین زه‌ره‌رو زیانی به‌ركه‌وت.<br />له‌ماوه‌ی ده‌سه‌ڵاتداریه‌تی هێزه‌ داگیركه‌ره‌كانی كوردستاندا وێڕای زه‌برو زه‌نگی زۆر به‌ڵام ده‌سه‌ڵاتی سیاسی له‌كوردستاندا به‌ته‌واوه‌تی له‌ناونه‌چوو، چه‌ندان میرنشین و ده‌سه‌ڵاتداریه‌تی<br />كوردی له‌ناوچه‌ جیاجیاكانی كوردستاندا فه‌رمانڕه‌واییان ده‌كردو هێزه‌كانی جه‌لائیری وته‌یموری و قه‌ره‌ئۆینلو....هتد. كوردستانیان كردبووه‌ مه‌یدانی شه‌ڕو ململانێ، تاده‌ركه‌وتنی عوسمانیه‌كان و شه‌ڕی چالدێران 1514ز، كه‌میر شه‌رفخانی به‌دلیسی له‌كتێبی شه‌ره‌فنامه‌دا زانیاری گرینگی له‌سه‌ر ئه‌و ده‌سه‌ڵاتداریه‌تیه‌ی كوردان تۆماركردووه‌.</span></h3> </div>

مێژووی کۆنی كوردستان

مێژووی کۆنی كوردستان كوردستان هه‌م به‌پێی پاشماوه‌ شوێنه‌وارییه‌كان و هه‌م به‌پێی نوسراوی نێو كتێبه‌ پیرۆزه‌كان، جێگایه‌كی دیاری له‌مێژووی...

Read more »

ناوی کیشوەر و وڵاتانی جیهان لە چییەوە هاتوە ؟ ::::

<div dir="rtl" style="text-align: right;" trbidi="on"> <div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEib_SHI2xeDDBKEEyYPLS-q4hRm_9-dmNr1f2VeNMRapVgX8HpwFwv5InV5YkvcYzAtfx4y55kLK-bHSeluqkQ_L1d5sItbRYgmPf3EdE6hatWQB36SJuW5Q6mVvw9oVmBJ7Xl7MvKhYdGP/s1600/800px-Worldmap_LandAndPolitical.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" height="104" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEib_SHI2xeDDBKEEyYPLS-q4hRm_9-dmNr1f2VeNMRapVgX8HpwFwv5InV5YkvcYzAtfx4y55kLK-bHSeluqkQ_L1d5sItbRYgmPf3EdE6hatWQB36SJuW5Q6mVvw9oVmBJ7Xl7MvKhYdGP/s200/800px-Worldmap_LandAndPolitical.jpg" width="200" /></a></div> <h3> <span style="color: #660000;">هەریەک لە ناوی کیشوەر و وڵاتان و شارە جیاوازەکانی جیهان، واتا و هۆکارێکی تایبەتی ناونانەکەی هەیە، کە لەناویانداو بەپێی گێڕانەوە مێژوییەکان شیکار و واتای سەرنجڕاکێشی لەخۆگرتوە.<br />کیشوەرەکان<br />1. ئاسیا: لە زمانی سنسکریتی بە واتای خۆر دێت یاخود ئەو وڵاتەی خۆری تێدا هەڵدێت.<br />2. ئەفەریقا: بەپێی گێڕانەوە مێژوییەکان پادشایەک حوکمی زۆربەی ناوچەکانی ئەفەریقای کردوە و ناوی (ئەفریقش بن سەیفی) بوە.<br />3. ئوسترالیا: لە زمانی بۆلینیزیە بە واتای وڵاتی باشور دێت.<br />4. ئەوروپا: لەبارەی ناوەکەیەوە چەند سەرچاوەیەک هەیە، بەڵام نزیکترینیان باس لەوە دەکات کە ئەمە ناوی کچی یەکێک لە پادشاکانی فینیقینە بەناوی پادشا ئاجینۆر و لەلایەن شازادەیەکی یۆنانەوە رفێندراوە.<br />5. ئەمەریکای باکور و باشور: ئەو دو کیشوەرە بەناوی دەریاوانێکی ئیتاڵییەوە ناونراوە کە دوای کریستۆفەر کۆڵۆمبۆس توانی زۆربەی ناوچەکانی ئەو دو کیشوەرە بدۆزێتەوە و ناوی (ئەمەریکۆ فینسۆبیچی) بوە.<br />ژمارەیەک شار و وڵات<br />6. ژاپۆن: بەمانای خۆر دێت.<br />7. فۆرمۆزا یاخود تایوان: وشەیەکی پورتوگالییەو بەواتای دورگەی جوان دێت.<br />8. فلیپین: بەناوی پادشای دوەمی ئیسپانیا (فلیپی دوەم) ناونراوە.<br />9. ئیندۆنیسیا: بەمانای دورگەی هیندی دێت.<br />10. سەنگافورە: بەواتای شاری رەش دێت.<br />11. سریلانکا: بەواتای دورگەی تیشکدراو دێت.<br />12. پاکستان: لە زمانی ئۆردۆدا بە واتای زەوی پاک دێت.<br />13. ئەفغانستان و تورکمانستان و ئۆزباکستان و زۆربەی ئەو وڵاتانەی ناوەکانیان بە (ستان) کۆتایی دێت، لە وشەیەکی فارسییەوە سەرچاوەی گرتوە و بەواتای وڵات یاخود ناوی گەلەکەی دێت، بۆ نمونە ئەفغانستان بەواتای وڵاتی ئەفغانییەکان دێت.<br />14. عەشق ئاباد: پایتەختی تورکمانستانە و بەواتای وڵاتی عەشق دێت.<br />15. تورکیا: بەواتای هۆزی تورک دێت.<br />16. ئەستەنبول: بەواتای ئیسلام بول دێت یاخود وڵاتی ئیسلام و لەلایەن محەمەد فاتیحی سەرکردەی عوسمانییەکانەوە ناونراوە، پێشتریش ناوی قوستنەتنیە بوە کە لەلایەن ئیمپراتۆریەتی رۆمانییەکانەوە ناونراوە.<br />17. ئەنادۆڵ: وشەیەکی یۆنانییە و بەواتای ئەو وڵاتە دێت کە خۆری تێدا هەڵدێت.<br />18. سوریا: وشەیەکی یۆنانیە و بەواتای خۆر دێت.<br />19. حەلەب: بەواتای زەوی پەنیر دێت.<br />20. لوبنان: بەواتای شاخی سپی دێت.<br />21. غەزە: وشەیەکی فینیقیە و بەواتای هێز دێت.<br />22. ئەریحا: بەواتای زەوی مانگ دێت.<br />23. کوەیت: بەواتای کۆشک دێت.<br />24. یەمەن: بە واتای راست یاخود باشور دێت.<br />25. مۆنتینیگرۆ: بەوڵاتی شاخی رەش دێت.<br />26. قوبروس: بەمانای زەوی مس دێت.<br />27. بۆسنە: بەواتای روبار دێت.<br />28. لیبیا: بەواتای زەوی ئەسمەرەکان دێت.<br />29. پاریس: بەواتای وشەی روناکی دێت.<br />30. ئیسپانیا: بەواتای پێستی کەروێشک دێت.<br />31. لەندەن: بەواتای تەم دێت.<br />32. هۆڵەندا: بەواتای زەوی نزم دێت.<br />33. کۆبن هاگن: بەواتای بەندەری بازرگانی دێت.<br />34. فللەندا: بەواتای زەوی خێر دێت.<br />35. نەرویژ: بەواتای زەوی باکور دێت.<br />36. ئایسلەندا: بەواتای زەوی بەستەڵەکی دێت.<br />37. گریلاند: بەواتای زەوی سەوز دێت.<br />38. نیویۆرک: ناوە کۆنەکەی هۆڵەندا یان ئەمستەردامە، ئەوەش بەهۆی ئەوەی هۆڵەندییەکان لەسەرەتدا دۆزیانەوە و دواتریش بەریتانییەکان داگیریان کرد و بەناوی شاری یۆرکی بەریتانیاوە ناونراوە.<br />39. مانهاتن: کە بەگەورەترین ناوچەی نیویۆرک دادەنرێت، بەواتای کۆتایی جیهان دادەنرێت.<br />40. واشنتۆن: بەناوی جۆرج واشنتۆن سەرکردەی جەنگی سەربەخۆیی ئەمەریکا لە دژی بەریتانییەکان ناونراوە.<br />41. فیلادیڤیا: وشەیەکی یۆنانیە و بەواتای خۆشەویستی برایانە دێت.<br />42. لۆس ئانجلۆس: بەواتای شاری فریشتەکان دێت.<br />43. هندۆراس: بەواتای وڵاتی قوڵایی دێت.<br />44. کۆڵۆمبیا: بەناوی کریستۆفەر کۆلۆمبۆسەوە ناونراوە.<br />45. ئیکوادۆر: بەواتای هێڵی ناوەڕاست دێت.<br />46. فەنزەوێلا: بەواتای چەکی بچوک دێت.<br />47. بەرازیل: وشەیەکی پورتوگالییە و بەواتای داری (براسیل) دێت.<br />48. ئەمازۆن: لە زمانی گەلی مایادا بە واتای تێکشکێنەری بەلەم دێت.<br />49. کۆستەریکا: بەواتای کەناری دەوڵەمەند دێت.<br />50. جامایکا: بەواتای خاکی دارستان و ئاو دێت.<br />51. هایتی: بەواتای بەندەری جوان دێت.<br />52. گواتیمالا: خاکی ئەو باڵندانەی کە مار دەخۆن.<br />53. چیلی: بەواتای خاکی سپی دێت.<br />54. ئەرژەنتین: بەواتای خاکی زیو دێت.<br />55. ئسیوبیا: بە واتای روخساری سوتاو دێت.<br />56. مالی: بەواتای ئەو شوێنە دێت کە پادشای تێدا دەژی.<br />57. زەریای ناوەڕاست: بەهۆی هێمنی ئاوەکەیەوە لەلایەن بەریتانییەکانەوە ناونراوە.<br />58. دەریای رەش: بەهۆی تاریکی و قوڵی ئاوەکەوە ناونراوە.<br />59. دەریای سور: بەهۆی ئەوەی کەنارەکانی رەنگی سورە ناونراوە.<br />60. دەریای سپی ناوەراست: بەهۆی ئەوەی دەکەوێتە ناوەڕاستی کیشوەرەکانی جیهانەوە و زۆرینەی ئەو دانیشتوانانەی لە دەوروبەری ئەو دەریایە دەژین رەنگی پێستیان سپییە.<br />61. سعودییە: بەناوی بنەماڵەی فەرمانڕەوای ئەو وڵاتەوە ناونراوە کە بنەماڵەی (ئالسعودە).<br />62. ئینگلتەرا: بەواتای خاکی فریشتەکان دێت.<br />63. ئەڵمانیا: بەواتای وڵاتی پیاوەکان دێت.<br />64. هندستان: بەپێی هەندێک لە سەرچاوە مێژوییەکان بەواتای (بەهارات) دێت.<br />65. عێراق: بەپێی گێڕانەوە مێژوییەکان بەهۆی نزیکییەوە لە دەریا بەو ناوەوە ناونراوە.<br />66. ئێران: بەواتای خاکی ئارییەکان دێت.<br />68. چین: لە زمانی ماندارییەکاندا بەواتای ئاسمان دێت.<br />69. مەنگۆلیا: بەمانای 5 گیاندارەکە دێت<br />70. مەقدۆنیا: بەواتای وڵاتی بەرز دێت.</span></h3> </div>

ناوی کیشوەر و وڵاتانی جیهان لە چییەوە هاتوە ؟ ::::

هەریەک لە ناوی کیشوەر و وڵاتان و شارە جیاوازەکانی جیهان، واتا و هۆکارێکی تایبەتی ناونانەکەی هەیە، کە لەناویانداو بەپێی گێڕانەوە مێژوییەک...

Read more »

قه لاي هه ولير

<div dir="rtl" style="text-align: right;" trbidi="on"> <h3 style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEirCaR0BowGKftXBpcV7TMiVldMsEnIRkyg_0nEbYVFReRai3TNCE4UxYspBojlDUNSDt0qwxE15dA7LnUsr_5WYK93I0YXTJgJPyyK930L44XF7ISMkfQy2H5gTlPXszE3rCP0UJSvOdmw/s1600/images.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" height="141" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEirCaR0BowGKftXBpcV7TMiVldMsEnIRkyg_0nEbYVFReRai3TNCE4UxYspBojlDUNSDt0qwxE15dA7LnUsr_5WYK93I0YXTJgJPyyK930L44XF7ISMkfQy2H5gTlPXszE3rCP0UJSvOdmw/s200/images.jpg" width="200" /><span style="color: #660000;"><br /></span></a><span style="color: #660000;">قه‌ڵای‌ هه‌ولێر ته‌پۆلکه‌یه‌کی بازنه‌یی رووته‌خته‌، رووبه‌ری (102.190) م2، ناوه‌ڕاستی شاری هه‌ولێر داگیر ده‌کات، 415م له‌ ئاستی رووی ده‌ریا به‌رزتره‌ و به‌ به‌ره‌نجامی 26م و 25سم له‌ ئاستی رووی شاری هه‌ولێر به‌زرتره‌، که‌ له‌ به‌رزترین شوێن ده‌گاته‌ نزیکه‌ی 30م.هه‌ندێک بیروڕا هه‌یه‌ که‌ ده‌ڵێت قه‌ڵای هه‌ولێر له‌وه‌ی ئێستا به‌رزتر بووه‌، به‌ڵام له‌ ساڵی (216ز) ئیمپراتۆڕی رۆمانی (کراکلا ) کاتێ هێرشی بۆ سه‌ر تیسفۆن له‌ هه‌ولێردا رۆیشتووه‌ و ته‌پۆلکه‌که‌ی قه‌ڵا که‌ گۆڕستانی پاشا فۆرپییه‌کان بووه‌ رووخاندووه‌ و ئێسک و پروسکی مردووه‌کانی ده‌رهێناوه‌،زانای ئه‌مه‌ریکی(ئه‌داورد که‌ بیرا) مامۆستای زانستی ئاشوورییه‌کان له‌ زانکۆی شیکاغۆ ده‌ڵێت: له‌ عێراقی ئێستادا هه‌ندێک شار هه‌ن که‌ تاکو ئێستا خه‌ڵکیان تیا ده‌ژی که‌ چی خۆی له‌سه‌ر گوند و شاری کۆن دروستکراوه‌، له‌وانه‌ش شاری هه‌ولێر و شاری که‌رکووک،<br />ته‌مه‌نی قه‌ڵای هه‌ولێر به‌ ته‌واوی دیار نییه‌ به‌ڵام له‌سه‌روبه‌ندی ساڵی 2000 پ.ز له‌ نووسراوه‌کانی پادشای سۆمه‌ری(شۆلکی) به‌ ناوی(ئوربیلوم - urbilum) هاتووه‌.<br />ته‌مه‌نی قه‌ڵای هه‌ولێر به‌ ته‌واوی دیار نییه‌ به‌ڵام له‌سه‌روبه‌ندی ساڵی 2000 پ.ز له‌ نووسراوه‌کانی پادشای سۆمه‌ری(شۆلکی) به‌ ناوی(ئوربیلوم - urbilum) هاتووه‌. به‌ر له‌وه‌ و له‌چاخی ئه‌که‌دی (3350- 2150 پ.ز و له‌سه‌رده‌می یه‌که‌م پاشایان( سه‌رجۆنی ئه‌که‌دی) و له‌ هه‌ڵمه‌ته‌که‌ی به‌ره‌و باکور بۆ فراوانکردنی ئیپمراتۆریه‌ته‌که‌ی به‌ هه‌ولێردا رۆیشتووه‌ و باس له‌ هه‌ولێر ده‌كات.ئیتر له‌م مێژووه‌ به‌ دواوه‌ و له‌سه‌رجه‌م چاخه‌کان باس له‌ هه‌ولێر کراوه‌، که‌ ده‌ڵێین هه‌ولێر واتا( قه‌ڵا) ،<br />قه‌ڵای هه‌ولێر که‌ ته‌مه‌نی( به‌پێی توێژه‌ران) 6000 ساڵه‌ له‌م ماوه‌ درێژه‌ی ته‌مه‌نی چه‌ندین جار مه‌به‌ست له‌ هه‌بوونی گۆڕاوه‌، ئه‌م قه‌ڵایه‌ی له‌سه‌رده‌می سۆمه‌ریه‌کان دروستکراوه‌ و دوای ئه‌وان به‌ ده‌یه‌ها نه‌ته‌وه‌ و شارستانیه‌ت له‌ سه‌ری ژیاون، له‌م ماوه‌یه‌دا چه‌ندین جار مه‌به‌ست له‌ بوونی گۆڕاوه‌ و جگه‌ له‌ جێنشین چه‌ندین مه‌به‌ستی تری پێکاوه‌،له‌سه‌رده‌می ئاشورییه‌وه‌،به‌دیار ده‌که‌وێت که‌ په‌رستگای خواوه‌ند عه‌شتار بووه‌( خواوه‌ندی جه‌نگ و سه‌رکه‌وتن) و به‌م مه‌به‌سته‌ش پادشا ئاشوریه‌کان حه‌جیان به‌ره‌و قه‌ڵای هه‌ولێر ده‌کرد</span></h3> </div>

قه لاي هه ولير

قه‌ڵای‌ هه‌ولێر ته‌پۆلکه‌یه‌کی بازنه‌یی رووته‌خته‌، رووبه‌ری (102.190) م2، ناوه‌ڕاستی شاری هه‌ولێر داگیر ده‌کات، 415م له‌ ئاستی رووی ده‌ری...

Read more »